JAMA’da yer alan bir makalede belirtildiÄŸi gibi, Baltimore’da (Md) uygulanan programda 1981 yılında 100.000 kiÅŸide 35.6 vaka olan tüberküloz sıklığı çarpıcı bir azalma göstererek 1996 yılında 100.000 kiÅŸide 14.9 vakaya düşmüştür. Bununla birlikte araÅŸtırmacılar, yeni verilere dayanarak, yeni enfeksiyonların önlenmesi için bu programın geliÅŸtirilmesi gerektiÄŸini belirtiyorlar.Tüberküloz vakalarının %32’sinin son zamanlarda edinilmiÅŸ olduÄŸunun belirlenmesi hastalığın bulaÅŸmasının devam ettiÄŸini gösteriyor

Tüberküloz Basili Nasıl Bulaşır?

Hastalığı, yalnızca aktif tüberküloz bulunan kişiler bulaştırır. Bu hastalar hapşırdığında ya da öksürdüğünde havaya saçılan mikroskopik damlacıklar aracılığıyla hastalık yayılır. Damlacıklardaki mikroorganizmalar solunum yoluyla başkalarının akciğerlerine yerleşebilir (bazen vücudun başka bölümlerine de) ve çoğalabilir.

Korunma:

Tüberkülozun önlenmesi mümkündür. ABD’de enfekte kiÅŸilerin erken dönemde belirlenmesi ve ilaçla tedavi edilmesine yönelik çabalar süregelmektedir. Enfekte vakalarla yakın teması olan kiÅŸiler genellikle, 6-12 ay süreyle isoniazid ile tedavi edilmektedir. Koruyucu tedavi, yeni tanı konmuÅŸ tüberküloz vakaları, HIV ile enfekte kiÅŸiler ve tüberkülozun yaygın olarak görüldüğü ülkelerden gelenlerle yakın temasta bulunanlar gibi aktif tüberküloz geliÅŸmesi riski yüksek olabilen, enfeksiyona iliÅŸkin kanıt bulunan kiÅŸilere tavsiye edilmektedir.

Tedavi:

Tüberküloz tedavisinin başarılı olabilmesi için, en az altı ay süreyle 3 ya da 4 ilaçtan oluşan bir kombinasyonun kullanılması gerekir. Tedavi, doktor hasta işbirliğini gerektirir ve ilaç direncini önlemek için hastalar önerilen süreden önce ilacı kesmemelidir.

Çoğul dirençli tüberküloz:

Hastalar, enfeksiyonun tam olarak kontrol altına alınması için gereken 6-12 ay süreli tedaviyi yarım bıraktığında çoğul dirençli tüberküloz gelişebilir. Mikroorganizmalar belirli ilaçlara karşı direnç geliştirdiğinde hastalığın kontrol altına alınamama olasılığı arttığından, artık bu ilaçlarla tedavi uygulanamaz.

Enfeksiyona karşılık aktif tüberküloz:

Tüberküloz basiliyle enfekte olan birçok kiÅŸide hiçbir zaman aktif tüberküloz geliÅŸmez. Enfekte kiÅŸilerin yaÅŸamlarında aktif tüberküloz geliÅŸme olasılığı ortalama %10′dur. HIV enfeksiyonu gibi baÅŸka tıbbi durumlar nedeniyle bağışıklık sistemi zayıflamış kiÅŸiler, tüberküloz basillerinin vücut savunmasını yok edip aktif hastalığa yol açmasına daha yatkındır.

Tüberküloz testi

Vücudunuz iÅŸlevsel açıdan normal olduÄŸunda, bakteri ve virüs gibi hastalık yapan mikroplara karşı çoÄŸu zaman güçlü bir tepki gösterir. Ä°lk temastan sonra, bağışıklık sistemi genellikle mikrobun özelliklerini “hatırlar”, böylece aynı tip bir mikropla tekrar karşılaÅŸtığında daha hızlı tepki verebilir. Bazen, hastalığa yol açan mikroba iliÅŸkin bu tür bir “hafıza”nın bulunup bulunmadığını görmek için test yapılması mümkündür; böylece kiÅŸinin daha önce mikropla karşılaşıp, bağışıklık sisteminde bir tepki geliÅŸtirip geliÅŸtirmediÄŸi anlaşılabilir. JAMA’da yayımlanan bir makalede, tüberküloza yol açan bakterilerle temas sonrası oluÅŸan bağışıklık sisteminin “hafıza”sını sınayan yöntemlerin etkililiÄŸi ele alınmıştır.

Tüberküloz için tüberkilin testi:

Tüberkülin testinde, Mycobacterium tuberculosis’den (tüberküloza neden olan bakteri) elde edilen saflaÅŸtırılmış protein (tüberkülin) kullanılarak, kiÅŸinin daha önce bu bakteriyle temas edip etmediÄŸine bakılır. Tüberkülin, bir iÄŸne ile çizilen derinin içine koyulur. Tüberkülin, sadece bir protein ekstresidir ve gerçekte tüberküloza neden olan bakterileri içermediÄŸinden, hastalığa yol açmaz. Çizilen yerde sert bir kabarıklık oluÅŸursa, test sonucunun “pozitif” olduÄŸu kabul edilebilir. Derideki tepkinin pozitif kabul edilmesi, bu kabarıklığın büyüklüğüne baÄŸlıdır. Doktor derinin tepkisini deÄŸerlendirirken, kiÅŸide insan bağışıklık eksikliÄŸi virüsü (HIV) enfeksiyonu bulunması gibi, tepkinin düzeyini etkileyebilen baÅŸka faktörleri de dikkate alır. Tüberkülin içeren iÄŸneyle çizilmesinden 48-72 saat sonra deri incelenir. Sonuç pozitifse, doktorunuz göğüs röntgeni çekilmesi ve bakteri bulunup bulunmadığını görmek amacıyla balgam incelemesi gibi baÅŸka testlerin yapılmasını isteyebilir.

Kimler risk taşımaktadır?

Akciğer tüberkülozu, genellikle hastanın öksürme ve hapşırmasıyla çevreye yayılır. Enfeksiyonun bulaşması, çoğu zaman uzun süreli temastan sonra gerçekleşir. Aşağıdaki özelliklere sahip kişiler, tüberküloz bulaşması yönünden risk taşımaktadır:

Hastalığın aktif evrede olduğu biriyle birlikte yaşayanlar

Tüberkülozun nispeten yaygın olduğu ülkelerden göç edenler
Bağışıklık sistemleri zayıflamış (AIDS ya da kanser hastaları) olan ve bakteriyle temas eden kişiler
Çok yaşlı ve olasılıkla sağlık durumları çok iyi olmayan ve bakteriyle temas eden kişiler
Toplu yaşanan kurumlarda (akıl hastaneleri, cezaevi) ve uzun süreli bakım merkezlerinde (huzurevleri) kalanlar
Yoksullar ve evsizler gibi beslenme bozukluÄŸu olan (yeterli besin alamayan) kiÅŸiler
Alkol ve madde bağımlıları
Sağlık hizmetinde çalışanlar
Risk taşıyorsanız test yaptırmanız önemlidir. Test sonucunun pozitif olması durumunda, aktif hastalığa yakalanma olasılığını azaltmak için doktorunuz önleyici tedavi önerebilir.

Tüberkülozun evreleri:

Test sonucunun pozitif olması, bakteriye maruz kaldığınız ve vücudunuzun enfeksiyona tepki gösterdiÄŸi anlamına gelir. Pozitif sonuç, mutlaka “aktif” tüberküloz geçirmekte olduÄŸunuzu göstermez. ÖrneÄŸin ABD’de, tüberkülin testi pozitif bulunan kiÅŸilerin sadece yaklaşık %10′unda ileride aktif hastalık geliÅŸmektedir. Daha çok, bağışıklık sistemi zayıflamış kiÅŸilerde (bakteriyle ilk temasın üzerinden yıllar geçmiÅŸ olsa da) aktif evreye geçme olasılığı bulunur. Tüberkülozun aktif evresinde olan kiÅŸiler, baÅŸkalarına bakteri bulaÅŸtırabilirler.